มหาเวสสันดรชาดก  ๑๓ กัณฑ์
คำว่าผะเหวด เป็นสำเนียงของชาวอีสาน ที่มาแผลงมาจากคำว่าผะเหวด ซึ่งหมายถึง ผะเหวดสันดร การทำบุญผะเหวด
เป็นการทำบุญและฟังเทศน์เรื่องผะเหวดสันดรชาดกหรือเทศน์ มหาชาติซึ่งมีจำนวน กัณฑ์3 กัณฑ์ ทั้งนี้เพี่อเป็นการรำลึกถึง
ผะเหวดสันดรผู้ซึ่งบำเพ็ญเพียรอันยิ่งใหญ่ด้วยวิธีบริจาคทาน หรือทานบารมีในชาติสุดท้าย
หรือมหาชาติของพระพุทธองค์ ก่อนที่จะมาเสวยชาติและตรัสรู้เป็นพระพุทธเจ้า


 ...งานบุญผะเหวดเป็นงานบุญที่ยิ่งใหญ่ของชาวอีสานนิยมทำกันทุกหมู่บ้าน ด้วยความเชื่อว่าหากได้ฟังเทศน์มหาชาติ
ครบทั้ง กัณฑ์3 กัณฑ์จบภายในวันเดียวนั้น อานิสงฆ์จะดลบันดาลให้ไปเกิดในศาสนาของพระศรีอาริยเมตไตรย ซึ่งเป็นดิน
แดนแห่งความสุขตามพุทธคติ ปัจจุบันงานบุญผะเหวดยังหาดูได้ทั่วไปเกือบทุกจังหวัดในภาคอีสาน ภายในงานจะมีขบวนแห่
พระเวสสันดรหลายขบวน และมีการทำขนมจีน(ชาวอีสานเรียกข้าวปุ้น)มากมายมาเลี้ยงแขกบ้านแขกเมือง
๑. กัณฑ์ทศพร 

 ...กัณฑ์ว่าด้วยพร ๑๐ ประการ ที่พระอินทร์ประทานแก่พระนางผุสสดี
ก่อนที่พระนางจุติจากสวรรค์มาบังเกิดเป็นพระมารดาของพระเวสสันดร
โดยเริ่มเรื่องว่า เมื่อพระพุทธองค์เสด็จจากเวฬุวนาราม นครราชคฤห์ ไป
โปรดพระประยูรญาติที่กรุงกบิลพัสด์นั้น พระประยูรญาติผู้ใหญ่ไม่ยอม
ถวายบังคม เพราะเห็นว่าพระพุทธองค์มีพระชนม์มายุน้อยกว่า พระ
พุทธองค์จึงแสดงปาฏิหาริย์ให้พระองค์ลอยอยู่เหนือพระเศียรพระประยูร
ญาติ บรรดาพระประยูรญาติมิอาจทรงมานะทิฐิอยู่ได้จึงพร้อมกันถวาย
บังคม
๒. กัณฑ์หิมพานต์

  ...คือ กัณฑ์ที่พระมัทรีตรัสเล่าถึงป่าหิมพานต์ถวายพระเวสสันดรว่า
เป็นที่รื่นรมย์น่าอยู่อาศัย เล่าเรื่องย้อนหลังถึงพระนางผุสสดีพระมารดา
ของพระเวสสันดรจุติลงมาเกิด และได้เป็นมเหสีของพระเจ้ากรุงสญชัย มี
โอรสคือพระเวสสันดร ครั้งหนึ่งพระเวสสันดรได้ประทานช้างปัจจัย
นาเคนทร์ อันเป็นช้างคู่บ้านคู่เมืองให้แก่ชาวเมืองกลิงคราษฎร์ ชาวเมือง
สีวีราษฎร์ไม่พอใจ จึงประชุมกันกล่าวโทษพระเวสสันดร จนพระเจ้ากรุง
สญชัยต้องเนรเทศพระเวสสันดรออกจากเมือง พระมัทรีพระมเหสีของพระ
เวสสันดรขอตามเสด็จไปอยู่ป่าด้วย
๓.  ทานกัณฑ์

 ...พระเวสสันดรบำเพ็ญทาน แล้วเสด็จออกจากเมืองพร้อมพระมัทรี
พระชาลี (โอรส) พระกัณหา (ธิดา)จะเสด็จไปยังเขาวงกต

๔. กัณฑ์วนปเวสน์

 ...พระเวสสันดรเสด็จผ่านเมืองเจตราษฎร์ กษัตริย์เจตราษฎร์ เชิญ
พระเวสสันดรให้ประทับ ณ เมืองเจตราษฎร์ แต่ไม่ทรงรับ จึงชี้ทางไปสู่เขา
วงกต  และให้พรานเจตบุตรรักษาต้นทางไม่ให้ผู้ใดมารบกวน พระ
เวสสันดร พระมัทรี และพระโอรสธิดา ต่างทรงผนวชเป็นดาบส และ
ประทับ ณ อาศรมในบริเวณเขาวงกต
๕. กัณฑ์ชูชก 

 ...กล่าวถึงชูชกพราหมณ์เฒ่าได้นางอมิตตดาสาวรุ่นเป็นเมีย เพื่อชดใช้
แทนเงินที่บิดามารดาเป็นหนี้ชูชก นางอมิตตดาวิวาทกับนางพรามณีในหมู่
บ้านนั้น เพราะถูกเยาะเย้ยว่านางมีสามีแก่ นางจึงคิดลบล้างความอับอาย
ของตนโดยรบเร้าให้ชูชกไปขอสองกุมารมาเป็นทาส
๖. กัณฑ์จุลพน

 ...ชูชกเดินทางไปขอสองกุมาร ผ่านด่านที่เจตบุตรเฝ้าอยู่ ชูชกหลอก
ลวงจนพราหมณ์เจตบุตรหลงเชื่อว่าชูชกเป็นทูต จึงชี้ทางผ่านป่าต้นทางที่
จะไปยังอาศรมของพระเวสสันดรให้ชูชก

๗. กัณฑ์มหาพน

 ...ชูชกเดินทางต่อมาได้พบพระอัจจุตฤาษี ก็หลอกลวงให้ฤาษีหลงเชื่อ
และพระฤาษีพรรณนาป่าใหญ่บริเวณเขาวงกตใกล้พระอาศรมของพระ
เวสสันดรให้ชูชกฟัง เป็นการชี้ทางให้ชูชกเดินทางต่อไป

๘. กัณฑ์กุมาร

 ...พระนางมัทรีฝันร้าย ให้พระเวสสันดรทำนายฝันให้ แล้วนางก็ออก
ไปหาผลไม้ ชูชกเฝ้าพระเวสสสันดรขอสองกุมาร ชูชกเมื่อได้รับพระราช
ทานสองกุมารแล้ว ก็ขู่เข็ญสองกุมาร โดยการเฆี่ยนตีแล้วลากตัวไป

๙. กัณฑ์มัทรี

 ...พระนางมัทรีมัทรีกลับมาไม่พบสองกุมาร ก็คร่ำครวญสลบไป พระ
เวสสันดรแก้ฟื้น แล้วบอกความจริงว่าได้ให้สองกุมารแก่ชูชกไปแล้ว

 ๑๐. กัณฑ์สักบรรพ

 ...พระอินทร์แปลงกายมาขอพระนางมัทรี เมื่อพระเวสสันดรพระราช
ทานให้แล้ว ก็ถวายพระมัทรีคืนไว้ให้ปฏิบัติพระเวสสันดร พระเวสสันดรทูล
ขอพร ๘ ประการจากพระอินทร์

๑๑. กัณฑ์มหาราช

 ...ชูชกพาสองกุมารหลงเข้าไปในกรุงสีวีราษฎร์ ถูกจับไปเฝ้าพระเจ้า
กรุงสญชัย พระเจ้ากรุงสญชัยขอไถ่ตัวสองกุมาร ส่วนชูชกกินอาหารที่
พระราชาทานเกินขนาดจนไฟธาตุแตกตาย พระเจ้ากรุงสญชัยเตรียม
ยกทัพออกไปรับพระเวสสันดรคืนพระนคร

๑๒. กัณฑ์ฉกษัตริย์

 ...พระเจ้ากรุงสญชัยไปพบพระเวสสันดร ต่างองค์ต่างเกิดความปิติและ
โศกสลดจนสลบไปทั้งหกพระองค์ พระอินทร์จึงบันดาลให้เกิดฝน
โบกขรพรรษตกลง ณ บริเวณอาศรม ประพรมกษัตริย์ทั้งหกกลับพื้นขึ้น
 

๑๓. กัณฑ์นครกัณฑ์

 ...พระเวสสันดรกลับคืนพระนคร ทรงบำเพ็ญทานอันยิ่งใหญ่อีกครั้ง
หนึ่ง เสวยราชย์อยู่จนพระชนมายุได้ ๑๓ พรรษาก็สิ้นพระชนม์ ไปอุบัติใน
สวรรค์ชั้นดุสิตแล้วกล่าวถึงการมาอุบัติใหม่ คือ กลับพระชาติมาเกิดเป็น
พระสิทธัตถกุมาร บุคคลอื่น ๆ ก็กลับชาติมาเกิดเช่นเดียวกันชูชกกลับชาติ
มาเกิดเป็นพระเทวทัต นางอมิตตดากลับชาติมาเกิดเป็นนางจิญจมาณวิภา
เป็นต้น

ขอบคุณ  โรงเรียนพิบูลมังสาหาร อ.พิบูลมังสาหาร จ.อุบลราชธานี